Zandwinning in het Gasselterveld: nut en noodzaak.

Zandwinnen, ontgronden doen we niet zomaar. De zandwinning in het Gasselterveld is uniek in Drenthe én in Nederland. We bestaan sinds 1946 en er is in Drenthe geen huis te vinden waar geen Gasselte-zand in zit: in de fundering, in het metselwerk, in de vloeren, de voegen, de betonelementen of in de bestrating.

Het zand dat we winnen, grof zand, vinden we nog maar op een paar plaatsen in onze provincie. En daarvan is het Gasselterveld verreweg de meest bijzondere, met zijn spierwitte en bijzonder schone zand. Natuurlijk is het nut van deze zandwinning vooral van belang voor de beton- en metselindustrie in onze provincie zelf. Wij produceren tenminste de helft van al het in Drenthe gewonnen groffe zand. Maar, het zand is ook zo uniek dat het verwerkt is in de vloer van de showroom van Aston Martin in Brisbane, Australië én in de vloer van het hoofdkantoor van Google in Mountain View, Californië. Dat gaat om een heel kleine hoeveelheid, maar zegt wel iets over hoe bijzonder het zand is.

Als de zandwinning in het Gasselterveld zou sluiten, eind dit jaar, zou er een enorm gat vallen in de zandvoorziening in Drenthe. Honderd arbeidsplaatsen zouden verdwijnen, en de verwerkende bedrijven – beton- en mortelfabrieken – zouden in grote problemen komen met de aanvoer van hun grondstoffen. Vandaar dat ongeveer vijftig van onze klanten al in maart van dit jaar een petitie hebben gestuurd aan de provincie Drenthe én aan de gemeente Aa en Hunze om te vertellen dat er volgens hun geen alternatief is voor de hoeveelheid en kwaliteit van het zand uit Gasselte.

Geen alternatief.

Maar hoe zit het dan met de nieuwe zandput in Echten?

In het jaar 2000 heeft de provincie Drenthe haar ontgrondingenbeleid vastgesteld. Uitgebreid geologisch onderzoek wees uit dat er in de provincie niet meer dan drie plekken zijn waar grof zand in voldoende hoeveelheid voorkomt: het Gasselterveld, Ellertshaar en op sommige plekken in zuidwest-Drenthe. In zuidwest-Drenthe zit echter een 12 meter dik pakket fijn zand op het zand dat geschikt is de beton- en mortelindustrie. De provincie Drenthe rekende al in 2000 uit dat in dat gebied daarom meer dan tien jaar lang alléén maar fijn zand (het ‘ophoogzand’) moest worden gewonnen vóór het mogelijk was behoorlijke hoeveelheden grof zand te winnen. Dat fijne zand moest eerst weg. Anders loopt bij het zuigen veel te veel van die dikke fijne bovenlaag door een beetje van het groffe zand.

Uiteindelijk ging in 2009 een zandwinning in Echten van start, die niet na tien jaar, maar al in 2011 ging proberen grof zand te winnen. Dat lukt nog steeds niet, precies om de reden die de provincie Drenthe al in 2000 voorzag: het fijne pakket van 12 meter dik bleef zitten en dus komt er nauwelijks grof zand van de transportbanden.

De winning in Echten gaat nu de markt op met het doel 120000 ton grof zand per jaar te verkopen. Dat is een ambitieuze doelstelling, gegeven de geologie, maar minder dan één-derde van wat wij in Gasselte winnen. Als we alles op- en aftrekken blijft het sommetje dat Drenthe bij sluiting van onze winning zeker de helft van zijn zand tekort komt.

Daarom is er geen alternatief voor het zand uit het Gasselterveld.